Ψυχολόγος Χρήστος Καλλιάς: Όταν το Σώμα μας Μιλάει – Συναισθήματα, άγχος και Ψυχοσωματικά συμπτώματα

Πόσες φορές σας έχει τύχει να αισθανθείτε ένα ξαφνικό σφίξιμο στο στομάχι λίγο πριν από μια σημαντική παρουσίαση στη δουλειά; Ή έναν έντονο κόμπο στον λαιμό όταν περνάτε μια δύσκολη περίοδο στενοχώριας;

Στην καθημερινότητά μας, έχουμε την τάση να διαχωρίζουμε το μυαλό από το σώμα. Θεωρούμε ότι τα συναισθήματα είναι κάτι «αφηρημένο» που συμβαίνει στο κεφάλι μας, ενώ το σώμα είναι απλώς το όχημα που μας μεταφέρει. Στην πραγματικότητα, όμως, το σώμα και ο νους είναι ένα αδιάσπαστο σύστημα.

Το σώμα μας δεν είναι απλώς μάρτυρας των συναισθημάτων μας· είναι ο βασικός καμβάς πάνω στον οποίο αυτά εκδηλώνονται.
Τι είναι τελικά τα ψυχοσωματικά;

Όταν ακούμε τη λέξη «ψυχοσωματικά», συχνά πηγαίνει το μυαλό μας σε κάτι «φανταστικό» ή «ανύπαρκτο». Αυτή είναι μια μεγάλη παρανόηση.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι απολύτως αληθινά και σωματικά. Ο πόνος στην πλάτη, η ταχυκαρδία, οι ζαλάδες ή οι επίμονοι πονοκέφαλοι υπάρχουν. Η διαφορά έγκειται στην προέλευσή τους: όταν είναι «ψυχοσωματικά» αυτά τα συμπτώματα, δεν προκαλούνται από κάποια οργανική βλάβη ή ασθένεια, αλλά αποτελούν συμπτώματα του ίδιου του άγχους, της θλίψης, καταπιεσμένα συναισθηματα ή ενδείξεις ψυχικής κόπωσης.

Τι μορφή μπορούν να πάρουν τα ψυχοσωματικά συμπτώματα?

Τα ψυχοσωματικά μπορούν να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε μέρος του σώματος μας, οι πιο κοινές μορφές ωστόσο είναι:
• Γαστρεντερικά: Πόνοι στο στομάχι, ναυτία, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου

• Καρδιαγγειακά: Αίσθημα παλμών, ταχυκαρδίες, πόνος στο στήθος

• Δερματικά: Έκζεμα, κνησμός κλπ

Πώς το άγχος και η θλίψη «κατοικούν» στο σώμα;

Τα συναισθήματα είναι, στη ρίζα τους, βιολογικές αντιδράσεις. Όταν νιώθουμε ότι κάτι “μας απειλεί”, ή όταν αγχωνόμαστε, ο οργανισμός μας απελευθερώνει ορμόνες (όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη) που προετοιμάζουν το σώμα μας για δράση.

• Το Άγχος (Η αντίδραση πάλης ή φυγής): Όταν το άγχος γίνεται χρόνιο, το σώμα παραμένει σε μια μόνιμη κατάσταση συναγερμού. Οι μύες σφίγγονται για να μας προστατεύσουν από έναν «αόρατο κίνδυνο», η αναπνοή γίνεται ρηχή και γρήγορη, και η λειτουργία του πεπτικού συστήματος επηρεάζεται. Αυτό μεταφράζεται σε πόνους στον αυχένα, σφίξιμο στο στήθος, κόπωση και πεπτικές διαταραχές.
• Η Θλίψη: Αντίθετα, όταν κάτι μας θλίβει, συχνά νιώθουμε τα άκρα μας βαριά, μια γενικευμένη εξάντληση, ή έναν επίμονο πόνο στο στήθος.
Γιατί το σώμα μιλάει όταν εμείς σιωπούμε; Σε ποιες περιπτώσεις τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι πιο συχνά και πιο έντονα?
Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ή να εκφράσουν αυτό που νιώθουν.
• Είτε γιατί έμαθαν να «καταπίνουν» τα συναισθήματά τους,
• είτε γιατί έχουν τόσο φορτωμένη καθημερινότητα που δεν προλαβαίνουν να αφουγκραστούν τον εαυτό τους.
• Ή συχνά, γιατί δεν «εκπαιδεύτηκαν» ή δεν ενθαρρύνθηκαν στο να τα αναγνωρίζουν και να τα εκφράζουν.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί ο νους να μην βρίσκει λέξεις για να μιλήσει, το σώμα όμως πάντα θα μιλήσει, ενίοτε και θα «φωνάξει». Το σύμπτωμα γίνεται ένας τρόπος επικοινωνίας. Είναι ο τρόπος του οργανισμού να μας τραβήξει το χέρι και να μας πει: “Κάτι δεν πάει καλά, έχω ανάγκη να με κοιτάξεις”.

Πώς μπορούμε να ακούσουμε το σώμα μας;

Η διαχείριση των ψυχοσωματικών δεν γίνεται με το να «πολεμήσουμε» το σώμα μας ή να προσπαθήσουμε να εξαφανίσουμε το σύμπτωμα με τη βία. Χρειάζεται μια πιο συμπονετική προσέγγιση:

1. Αλλάξτε οπτική γωνία: Αντί να θυμώνετε με το σώμα σας όταν πονάτε ή ζαλίζεστε, δοκιμάστε να το δείτε ως έναν φίλο που προσπαθεί να σας προειδοποιήσει. Είναι πιο χρήσιμο να αναρωτηθούμε «Τι προσπαθεί να μου «πει» αυτό το σφίξιμο σήμερα;».
2. Εστιάστε στην αναπνοή σας: Όταν νιώθετε το άγχος να κορυφώνεται, εστιάστε στην αναπνοή σας και πάρτε μερικές αργές, βαθιές κοιλιακές αναπνοές. Αυτό δίνει σήμα στον εγκέφαλο ότι ο «κινδυνος» πέρασε, και βοηθά τους μύες να χαλαρώσουν, και τους παλμούς της καρδιάς να ελαττωθούν.
3. Δώστε χώρο στα συναισθήματα σας: Επιτρέψτε στον εαυτό σας να νιώσει, είτε αυτός είναι θυμός, είτε φόβος, είτε λύπη, χωρίς να τον κρίνετε. Το συναίσθημα που εκφράζεται δεν χρειάζεται να «καθίσει» στο στομάχι ή στους ώμους σας.
4. Αν αυτό είναι αναγκαίο, αναζητήστε υποστήριξη: Αν οι σωματικές ενοχλήσεις επιμένουν και έχουν αποκλειστεί οργανικά αίτια από τους αρμόδιους ιατρούς, η ψυχολογική υποστήριξη και η ψυχοθεραπεία μπορούν να σας βοηθήσουν να αποκωδικοποιήσετε τα μηνύματα του σώματός σας και να βρείτε ξανά την ισορροπία.
   Το σώμα μας πάντα γνωρίζει, και πάντα «θυμάται». Το να ακούμε το σώμα μας και να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας είναι ένα σημαντικό βήμα προς την αυτοφροντίδα. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να φτάσουμε στα όριά μας για να ασχοληθούμε με την ψυχική μας υγεία. Μερικές φορές, το να ζητήσουμε βοήθεια είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε για να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και όσα βιώνουμε, και να ξεπεράσουμε αυτά που μας δυσκολεύουν

Γράφει ο Χρήστος Καλλιάς Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής

Σχετικά άρθρα:

Ψυχολόγος Χρήστος Καλλιάς: “Μοιραζόμαστε τους ίδιους φόβους – Αρκεί να είμαστε σε επαφή”

Ψυχολόγος Χρήστος Καλλιάς: Χαμηλή αυτοεκτίμηση, πως μπορούμε να την ενισχύσουμε

Ψυχολόγος Χρήστος Καλλιάς: Η διαχείριση του πένθους – Ένας δρόμος χωρίς “σωστό” τρόπο