Ψυχολόγος Χρήστος Καλλιάς: Η διαχείριση του πένθους – Ένας δρόμος χωρίς “σωστό” τρόπο
Το πένθος είναι μια από τις πιο βαθιές και καθολικές εμπειρίες του ανθρώπου. Όταν χάνουμε κάποιον αγαπημένο, η ζωή όπως τη γνωρίζαμε αλλάζει, και μαζί της αλλάζουμε κι εμείς. Είναι μια διαδικασία προσωπική, μοναδική και συχνά απρόβλεπτη. Δεν υπάρχει “σωστός” ή “λάθος” τρόπος να πενθήσουμε – υπάρχει μόνο ο δικός μας τρόπος.
Παρόλο που συνήθως συνδέουμε το πένθος με τον θάνατο, μπορεί να προκληθεί και από άλλες απώλειες: έναν χωρισμό, την απώλεια υγείας, τη συνταξιοδότηση ή την απομάκρυνση αγαπημένων προσώπων. Κάθε είδος απώλειας φέρει μαζί του μία ποικιλία από συναισθήματα, όπως λύπη, θυμό, ενοχή, αβεβαιότητα και μοναξιά.
Ένα συχνό λάθος που κάνουμε – είτε ως πενθούντες είτε ως υποστηρικτικοί συγγενείς και φίλοι – είναι να προσπαθούμε να “επισπεύσουμε” ή να “διορθώσουμε” το πένθος. Φράσεις όπως «πρέπει να προχωρήσεις» ή «ο χρόνος όλα τα γιατρεύει» μπορεί να λέγονται με καλή πρόθεση, αλλά συχνά φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα: κάνουν τον άνθρωπο που πενθεί να αισθάνεται ότι δεν “τα πάει καλά”, ότι κάτι δεν κάνει σωστά ή ότι επιβαρύνει τους γύρω του, ή και να θυμώνει περεταίρω με τους γύρω του.
Η αλήθεια είναι πως το πένθος δεν ακολουθεί γραμμική πορεία. Κάποιες μέρες μπορεί να φαίνεται πιο διαχειρίσιμο, ενώ άλλες να επιστρέφει με ένταση, ακόμη κι αν έχει περάσει πολύς καιρός. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Το ζητούμενο δεν είναι να “ξεπεράσουμε” την απώλεια, αλλά να μάθουμε να ζούμε με αυτή, ενσωματώνοντάς την στη ζωή μας με έναν τρόπο που να μας επιτρέπει να συνεχίζουμε.
Μερικά μικρά βήματα που μπορούμε να κάνουμε
Παρακάτω παρατίθενται ορισμένες πρακτικές προτάσεις που μπορεί να προσφέρουν ανακούφιση σε περιόδους πένθους:
- Αφήνουμε τον εαυτό μας να νιώσει: Δεν χρειάζεται να “είμαστε δυνατοί” για τους άλλους. Το να εκφράζουμε τη θλίψη, τον θυμό ή τη σύγχυση είναι ένα σημαντικό βήμα στη διαδικασία επούλωσης.
- Δίνουμε χρόνο στον εαυτό μας: Δεν πιεζόμαστε να επανέλθουμε στην καθημερινότητα με βιασύνη. Το πένθος δεν έχει χρονοδιάγραμμα και κανείς δεν έχει δικαίωμα να το ορίσει για εμάς.
- Μιλάμε για τον άνθρωπο που χάσαμε: Μοιραζόμαστε αναμνήσεις, φωτογραφίες ή ιστορίες. Η μνήμη δεν πονάει όταν την τιμούμε με αγάπη.
- Φροντίζουμε τις βασικές μας ανάγκες: Ύπνος, φαγητό, ξεκούραση και μια απλή καθημερινή ρουτίνα μπορούν να μας προσφέρουν αίσθηση σταθερότητας.
- Απευθυνόμαστε στους ανθρώπους μας: Μιλάμε με όσους εμπιστευόμαστε. Μια αγκαλιά, ένα τηλεφώνημα ή απλώς η παρουσία κάποιου δίπλα μας μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά.
- Επιτρέπουμε στον εαυτό μας μικρές ανάσες: Ένας περίπατος, ένας καφές με φίλους, ένα βιβλίο ή μια αγαπημένη ταινία μπορούν να προσφέρουν στιγμές ανακούφισης μέσα στο βαρύ συναίσθημα.
Όταν η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει
Σε πολλές περιπτώσεις, το πένθος γίνεται βαρύ και ασφυκτικό, ειδικά όταν συνοδεύεται από ενοχές, έντονο άγχος ή και καταθλιπτικά συμπτώματα. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο, όπου έχουμε τη δυνατότητα να εκφράσουμε όσα νιώθουμε, χωρίς φόβο ή ενοχές. Πρόκειται για μια βαθιά ανθρώπινη συνάντηση, στην οποία η κατανόηση, η ενσυναίσθηση και η σύνδεση ανοίγουν δρόμους προς την ανακούφιση και την αποδοχή.
Αν βιώνουμε πένθος – ή αν κάποιος κοντά μας περνά μια απώλεια – και νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να το διαχειριστούμε, αξίζει να θυμόμαστε πως δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσουμε μόνοι.
Γράφει ο Χρήστος Καλλιάς
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Ψυχολόγος Χρήστος Καλλιάς: Χαμηλή αυτοεκτίμηση, πως μπορούμε να την ενισχύσουμε
