Τα ογκώδη απορρίμματα είναι μια συνηθισμένη, θλιβερή εικόνα στους δρόμους της Αθήνας. Οι ειδικοί επισημαίνουν πως όταν τα στρώματα φιλοξενούν κοριούς και απορρίπτονται χωρίς την κατάλληλη διαχείριση, αποτελούν δυνητικό μέσο διασποράς. Ποιες λύσεις υπάρχουν;
Περίπου 450.000 στρώματα, συνολικού βάρους 7-8 χιλιάδων τόνων, εκτιμάται ότι αποσύρονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα και σήμερα μεγάλο μέρος τους οδηγείται σε ταφή. Η νομοθεσία έχει προβλέψει από το 2021 ένα διαφορετικό μοντέλο, στο οποίο την ευθύνη και το κόστος της οργανωμένης διαχείρισης αναλαμβάνει ο κλάδος της στρωματοποιίας.
Το σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης με βασικό στόχο την ανακύκλωση των παλιών στρωμάτων δεν έχει ακόμη λειτουργήσει. Η εφαρμοστική Κοινή Υπουργική Απόφαση τέθηκε τελικά σε δημόσια διαβούλευση τον περασμένο Ιούνιο, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει υπογραφεί.
Οι κοριοί και τα πεταμένα στρώματα
Εν τω μεταξύ τα πεταμένα στρώματα είναι μια συνηθισμένη εικόνα στην καθημερινότητα της Αθήνας. Τα βλέπουμε δίπλα στους κάδους, έξω από πολυκατοικίες, να περιορίζουν ακόμη περισσότερο τον λιγοστό χώρο που απομένει για τους πεζούς στα στενά και ταλαιπωρημένα πεζοδρόμια της πόλης.
Ένας διανομέας που περνά μεγάλο μέρος της ημέρας πάνω στη μηχανή και διασχίζει καθημερινά διαφορετικές γειτονιές μάς έλεγε ότι τον τελευταίο περίπου ενάμιση χρόνο βλέπει πολύ περισσότερα πεταμένα στρώματα στις διαδρομές του.
Ακόμη και μετά την υπογραφή της ΚΥΑ, θα χρειαστούν περίπου οκτώ μήνες για να στηθεί το σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης. Θα πρέπει να οργανωθούν ενδιάμεσοι σταθμοί και χώροι αποθήκευσης, να δημιουργηθεί πανελλαδικό δίκτυο συλλεκτών και να βρεθούν οι τελικοί αποδέκτες των υλικών.
Μέρος του προβλήματος είναι ασφαλώς και η αυθαίρετη απόρριψη. Πολίτες κατεβάζουν ένα στρώμα ή άλλο ογκώδες αντικείμενο στο πεζοδρόμιο χωρίς να έχουν προηγουμένως ενημερώσει τον δήμο. Στην Αθήνα ο δημότης πρέπει να επικοινωνήσει με τον δήμο ώστε να προγραμματιστεί η παραλαβή και, όπως δείχνει η καθημερινή εικόνα της πόλης, αρκετοί δεν το κάνουν. Από την άλλη, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες τα ογκώδη αντικείμενα παραμένουν για μεγάλο διάστημα στον δρόμο, δείχνοντας ότι και η περισυλλογή δεν γίνεται πάντοτε όσο γρήγορα απαιτείται.
Μαζί με τα περισσότερα στρώματα στα πεζοδρόμια, οι διανομείς μάς μετέφεραν και κάτι ακόμη. «Παρατηρούμε με τους συναδέλφους αύξηση σε παραγγελίες σκευασμάτων από τα φαρμακεία για την αντιμετώπιση τσιμπημάτων, κάτι που δεν συμβαίνει μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες. Σε συνδυασμό με την εικόνα των πολλών πεταμένων στρωμάτων που βλέπουμε τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, έχω την αίσθηση ότι πολλά στρώματα πετιούνται λόγω κοριών», μας είπε διανομέας.
Η παρατήρηση αυτή δεν αρκεί, βέβαια, για να αποδείξει ότι υπάρχει σύνδεση. Γι’ αυτό ρωτήσαμε τον Γιώργο Λάμπρου, γεωπόνο και πρόεδρο του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Απεντομώσεων και Μυοκτονιών Ελλάδος, αν η παρουσία εγκαταλελειμμένων στρωμάτων στους δρόμους μπορεί πράγματι να σχετίζεται με περιστατικά κοριών.
«Υπάρχει πράγματι πιθανότητα σύνδεσης, αλλά χρειάζεται προσοχή στον τρόπο που τη διατυπώνουμε. Δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι κάθε στρώμα που βλέπουμε εγκαταλελειμμένο στον δρόμο έχει απορριφθεί λόγω κοριών. Ένα στρώμα από χώρο με ενεργή προσβολή θα μπορούσε πράγματι να φιλοξενεί κοριούς ή αυγά και, εφόσον απορριφθεί χωρίς την κατάλληλη διαχείριση, να αποτελέσει δυνητικό μέσο διασποράς.
Οι κοριοί εντοπίζονται συχνά στις ραφές, στις ετικέτες, στα ελατήρια και γενικότερα στο εσωτερικό των στρωμάτων, αλλά και στον σκελετό του κρεβατιού, στα κεφαλάρια, στα κομοδίνα και σε ρωγμές ή άλλα δυσπρόσιτα σημεία του δωματίου. Επομένως, η απόρριψη μόνο του στρώματος δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και εξάλειψη της προσβολής.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι πολίτες επιλέγουν να απομακρύνουν ένα στρώμα μετά τη διαπίστωση προσβολής. Δεν υπάρχουν, όμως, επαρκή στοιχεία για να εκτιμηθεί πόσο συχνά συμβαίνει αυτό, καθώς δεν υφίσταται οργανωμένο σύστημα καταγραφής που να συνδέει την απόρριψη ογκωδών αντικειμένων με περιστατικά κοριών», λέει.
Ο ίδιος αναφέρει επίσης ότι «οι κοριοί είναι ένα πρόβλημα που έχει επανέλθει έντονα στο προσκήνιο διεθνώς τα τελευταία χρόνια. Είναι χαρακτηριστικό ότι το υπουργείο Υγείας εξέδωσε τον Δεκέμβριο του 2023 ειδική εγκύκλιο και αναλυτικές οδηγίες πρόληψης και ολοκληρωμένης διαχείρισης, με αφορμή και τις αυξημένες αναφορές που είχαν καταγραφεί τότε στην Ευρώπη».
Επίσημο σύστημα καταγραφής των προσβολών από κοριούς δεν υπάρχει, όπως μας εξηγεί ο κ. Λάμπρου, το οποίο «να επιτρέπει ασφαλή ποσοτική σύγκριση ανά έτος και, ειδικότερα, την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων για την Αθήνα το 2026. Τα περιστατικά που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις του κλάδου δεν συγκεντρώνονται σήμερα σε μια ενιαία εθνική βάση δεδομένων. Κατά συνέπεια, δεν θα ήταν επιστημονικά ορθό να αναφερθεί συγκεκριμένο ποσοστό αύξησης ή μείωσης χωρίς αντίστοιχη τεκμηριωμένη καταγραφή».
«Με βάση, ωστόσο, την κοινή επαγγελματική εμπειρία των επιχειρήσεων του κλάδου, η εικόνα που έχουμε για το 2026 δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά από εκείνη των προηγούμενων ετών. Το πλήθος των περιστατικών που καλούμαστε να διαχειριστούμε κινείται σε αντίστοιχα επίπεδα, χωρίς να προκύπτει μέχρι στιγμής σαφής ένδειξη έξαρσης», λέει ο ίδιος.
Το Σύστημα Διαχείρισης, τα απόβλητα ύπνου και ο κλάδος της στρωματοποιίας
Οι κοριοί μπορεί λοιπόν να βρίσκονται πίσω από ορισμένες περιπτώσεις απόρριψης. Το πολύ μεγαλύτερο ζήτημα είναι τι συμβαίνει με τα εκατοντάδες χιλιάδες στρώματα που κάθε χρόνο φτάνουν στο τέλος της ζωής τους.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του κλάδου, στην Ελλάδα αποσύρονται κάθε χρόνο περίπου 450.000 στρώματα, συνολικού βάρους 7-8 χιλιάδων τόνων. Ειδικό σύστημα που να τα συλλέγει και να τα οδηγεί οργανωμένα σε ανακύκλωση ή άλλη αξιοποίηση δεν λειτουργεί ακόμη.
Η νομοθεσία έχει προβλέψει από το 2021 ότι οι επιχειρήσεις που παράγουν ή εισάγουν στρώματα πρέπει να οργανώσουν και να χρηματοδοτήσουν Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης. Πρόκειται για την εφαρμογή της Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού. Με απλά λόγια, η ευθύνη τους δεν τελειώνει με την πώληση του στρώματος αλλά επεκτείνεται και στη διαχείρισή του όταν αυτό γίνει απόβλητο.
Επτά μεγάλες επιχειρήσεις, οι Media Strom, Elite Strom, Candia Strom, House Market/Ikea, Jysk, Greco Strom και Istikbal-Όμιλος Πορτοκαλίδη, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 70% της αγοράς εμπορίας στρωμάτων, είχαν παρέμβει δημόσια στις αρχές του 2026. Η παρέμβασή τους έγινε ενώ είχαν πυκνώσει τα δημοσιεύματα και οι αναφορές για χρησιμοποιημένα στρώματα που βρίσκονταν πεταμένα στους δρόμους. Οι εταιρείες αντέτειναν ότι είχαν ήδη κινηθεί για τη δημιουργία Συστήματος Διαχείρισης και ζητούσαν από την πολιτεία να ολοκληρώσει το θεσμικό πλαίσιο.
Όπως ανέφεραν, από το 2023 είχαν χρηματοδοτήσει την εκπόνηση επιχειρησιακού σχεδίου για την ίδρυση Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης των στρωμάτων ύπνου. Τεχνικός σύμβουλος ανέλαβε η ReDePlan και το σχέδιο κατατέθηκε στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης τον Δεκέμβριο του 2023.
Ο διευθύνων σύμβουλος της ReDePlan, Μανώλης Μπαλτάς, που ανέλαβε για λογαριασμό των επτά επιχειρήσεων την εκπόνηση του επιχειρησιακού σχεδίου, θεωρεί σημαντικό ότι οι ίδιοι οι παραγωγοί μπήκαν από νωρίς στη διαδικασία σχεδιασμού. Οι εταιρείες αυτές χρηματοδότησαν την τεχνική προετοιμασία του συστήματος ήδη από το 2023. Κατά τον ίδιο, αυτό αποτελεί θετική προϋπόθεση για την εφαρμογή του, «καθώς σε άλλα ρεύματα αποβλήτων η ενεργός συμμετοχή των υπόχρεων παραγωγών δεν είναι πάντοτε αυτονόητη», όπως λέει.
Η ΚΥΑ βγήκε τελικά σε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο. Προβλέπει πανελλαδικό δίκτυο χωριστής συλλογής, με σημεία όπου οι πολίτες θα μπορούν να παραδίδουν χωρίς χρέωση τα παλιά στρώματα. Στο δίκτυο μπορούν να ενταχθούν Πράσινα Σημεία, άλλοι χώροι σε συνεργασία με τους δήμους και, εθελοντικά, καταστήματα πώλησης στρωμάτων.
Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα παραλαβής από το σπίτι, μέσω συνεργαζόμενων επιχειρήσεων ή δήμων, χωρίς όμως αυτή να γίνεται υποχρεωτική παντού. Κατά πληροφορίες, η κατ’ οίκον παραλαβή είχε αποτελέσει σε προηγούμενο στάδιο ένα από τα σημεία τριβής. Στο σχέδιο που τέθηκε τελικά σε διαβούλευση δεν προβλέφθηκε υποχρεωτική παραλαβή του παλιού στρώματος κατά την παράδοση του νέου.
Ιδιαίτερη σημασία δίνει ο κ. Μπαλτάς στη συνεργασία με την αυτοδιοίκηση. Όπως αναφέρει, έχουν ήδη γίνει προκαταρκτικές συζητήσεις με κάποιους ΟΤΑ, ώστε οι δήμοι να αναλαμβάνουν την πρωτογενή συλλογή και να συγκεντρώνουν τα στρώματα σε κατάλληλους, προστατευμένους χώρους. Από εκεί θα τα παραλαμβάνει το Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης και θα τα οδηγεί στην επόμενη φάση διαχείρισης. Στο ίδιο πλαίσιο έχει τεθεί και το θέμα της αποζημίωσης των δήμων για το κόστος της συλλογής.
Η ΚΥΑ, οι δήμοι και οι γκρίζες ζώνες
Το κόστος έχει σημασία, καθώς σήμερα όσα στρώματα δεν ανακυκλώνονται ή δεν αξιοποιούνται καταλήγουν μαζί με άλλα απόβλητα προς ταφή. Οι δήμοι πληρώνουν ανάλογα με τις ποσότητες που οδηγούν εκεί, ενώ το τέλος ταφής αυξάνει το κόστος, ώστε να αποθαρρύνεται η ταφή και να ενισχύεται η ανακύκλωση.
Εδώ όμως παραμένουν ορισμένες γκρίζες ζώνες. Πηγές με γνώση της λειτουργίας των Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης επισημαίνουν ότι το σχέδιο δεν περιγράφει με ενιαίο τρόπο πώς θα οργανώνεται η συνεργασία με τους δήμους. Οι συμφωνίες θα γίνονται κατά περίπτωση, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικό βαθμό συνεργασίας από περιοχή σε περιοχή. «Σε κάποιες περιοχές μπορεί να υπάρχει καλή συνεργασία με τους δήμους και σε κάποιες να μην υπάρχει», σημειώνει πηγή που γνωρίζει τις σχετικές συζητήσεις.
Δεν αποσαφηνίζεται επίσης το αν το σύστημα θα καλύπτει υποχρεωτικά το σύνολο του κόστους που μπορεί να αναλαμβάνει ένας δήμος για τη συλλογή, τη μεταφορά και την προσωρινή αποθήκευση.
Υπάρχει και η γεωγραφική δυσκολία. Η συλλογή μεγάλων ποσοτήτων σε ένα αστικό κέντρο μπορεί να οργανωθεί πολύ ευκολότερα από ό,τι η μεταφορά λίγων στρωμάτων από ένα νησί ή έναν ορεινό δήμο. Το σχέδιο υποχρεώνει το σύστημα να καλύπτει ολόκληρη τη χώρα, όμως η οικονομική και επιχειρησιακή εξίσωση για τις απομακρυσμένες περιοχές μένει να δοκιμαστεί στην πράξη. Όταν ένα στρώμα συλλεχθεί, θα οδηγείται σε αδειοδοτημένο κέντρο διαλογής και ταξινόμησης. Εκεί θα ελέγχεται, θα ζυγίζεται και θα καταγράφεται και, όπου χρειάζεται, θα αποσυναρμολογείται ώστε τα διαφορετικά υλικά του να κατευθύνονται σε ανακύκλωση ή άλλη ανάκτηση.
Από τη συλλογή στην ανακύκλωση
Από την 1η Ιανουαρίου 2028 η χωριστή συλλογή των στρωμάτων γίνεται υποχρεωτική. Έως το τέλος του 2030 θα πρέπει να ανακυκλώνεται ή να ανακτάται τουλάχιστον το 70% κατά βάρος των στρωμάτων που έχουν συλλεχθεί χωριστά. Το 2035 ο στόχος ανεβαίνει στο 90%.
Ο Μανώλης Μπαλτάς εκτιμά ότι, ακόμη και μετά την υπογραφή της ΚΥΑ, θα χρειαστούν περίπου οκτώ μήνες για να στηθεί το σύστημα. Θα πρέπει να οργανωθούν ενδιάμεσοι σταθμοί και χώροι αποθήκευσης, να δημιουργηθεί πανελλαδικό δίκτυο συλλεκτών και να βρεθούν οι τελικοί αποδέκτες των υλικών.
Το τελευταίο παραμένει ένα από τα δυσκολότερα τεχνικά ζητήματα. «Δεν υπάρχουν δομές τελικής διαχείρισης, παρά μόνο τα τσιμεντάδικα», λέει ο κ. Μπαλτάς, σημειώνοντας ότι χρειάζεται έρευνα για τις λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στα διαφορετικά υλικά των στρωμάτων. «Πρέπει όμως σε κάθε περίπτωση να γίνει το σύστημα».
Σύμφωνα με πληροφορίες, το κείμενο της ΚΥΑ έχει εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο του ΕΟΑΝ και έχει προωθηθεί στο υπουργείο Περιβάλλοντος για υπογραφή. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση ότι η διαδικασία έχει ολοκληρωθεί.
Μέχρι τότε, η απομάκρυνση των στρωμάτων από τους δρόμους παραμένει σε μεγάλο βαθμό υπόθεση των δημοτικών υπηρεσιών ογκωδών αντικειμένων. Στην Αθήνα, ο δήμος ζητά από τους πολίτες να μην αφήνουν στρώματα, έπιπλα και άλλα ογκώδη αντικείμενα αυθαίρετα στο πεζοδρόμιο, αλλά να επικοινωνούν προηγουμένως με την 24ωρη γραμμή 1595, ώστε να προγραμματίζεται η παραλαβή τους.
Το καλοκαίρι ο δήμος Αθηναίων παρέλαβε 20 ακόμη μικρά απορριμματοφόρα για τη συλλογή ογκωδών αντικειμένων, τα οποία, σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, μπορούν να κινούνται ευκολότερα σε στενούς δρόμους και να ανταποκρίνονται ταχύτερα στα αιτήματα των πολιτών.
Το ερώτημα είναι αν η ενίσχυση αυτή έχει ήδη αλλάξει την εικόνα στους δρόμους της Αθήνας και αν ο χρόνος που μεσολαβεί από την ειδοποίηση μέχρι την περισυλλογή ενός στρώματος έχει πράγματι μειωθεί.
πηγή: lifo.gr
